مشيّت خداوند بدين طريق قرار گرفته بود ويا براي اين كه كمال قدرت وصنعت عجيب خود را به فرشتگان بنماياند ، زيرا خلقت انسان در اين مراتب در نزد آنها شگفت‌انگيزتر بود از اين كه آدم از جنس آنها آفريده شود . كلام امام ( ع ) در اين فراز از خطبه به منزلهء تفسيري براي آيات فوق است . زيرا امام ( ع ) اوّلًا اشاره دارد به اين كه آدم از خاك آفريده شده وسپس توضيح بيشترى در بارهء خاك داده ومىفرمايد : خداوند سبحان از خاك شور وشيرين دشت وكوه مقدارى برگزيد وزمينهء خلقت آدم قرار داد ومانند اين كلام از پيامبر ( ص ) نيز روايت شده كه فرمود : « خداوند آدم را از يك قبضه خاك كه از جميع زمين برداشته شده بود آفريد « 14 » » . بنا بر اين فرزندان آدم به لحاظ قسمتهاى مختلف زمين تجلّى دارند . بعضي سرخ پوست ، بعضي سياه پوست وبعضي سفيد پوست‌اند ، بعضي نرم خوى ، بعضي درشت خوى ، گروهى پاك سرشت وبعضي بدسرشت‌اند . جمهور مفسّران بر اين عقيده‌اند كه منظور از انسان در سخن حق تعالى كه فرمود : وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ « 15 » پدر ما آدم است . از امام باقر ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « پيش از آدمي كه پدر ما است هزار هزار ( يك ميليون ) آدم وبيشتر از آن به دنيا آمده است « 16 » » . بعضي از دانشمندان گفته‌اند تعدّد آدمها منافاتى با حدوث عالم ندارد ، زيرا به هر صورت كه فرض شود ناگزير سلسلهء انسان به انساني ختم مىشود كه أو اوّل انسان باشد ، امّا اين اوّلين انسان پدر ما آدم است يا نه ؟ جز از طريق نقل راهى براي اثباتش وجود ندارد . بحث سوّم - مسلمين اتفاق نظر دارند . بر اين كه سجود فرشتگان براي آدم

--> ( 14 ) انّ اللّه خلق آدم من قبضة قبضها من جميع الأرض . ( 15 ) سورهء مؤمنون ( 23 ) : آيهء ( 12 ) : ما انسان را از عصاره‌اى از گل آفريديم . ( 16 ) قد انقضى قبل آدم الّذى هو أبونا الف الف آدم وأكثر .